లాక్డౌన్ సమయంలో ఇళ్లకు వెళ్తున్న వలస కూలీలపై ఆకస్మిక దాడి, నిత్యావసర సరుకులు కొనుగోలు చేసేందుకు బయటకు వచ్చిన వ్యక్తులపై రెచ్చగొట్టకుండా దాడి చేయడం , కస్టడీలో హింసించడం మరియు చెన్నైలో ఇద్దరు దుకాణదారులను చంపడం మొదలైనవి ఇలాంటి అనేక సందర్భాల్లో ఉన్నాయి. ఒక నివేదిక ప్రకారం, 2019 సంవత్సరంలో దాదాపు 1739 మంది వ్యక్తులు పోలీసు కస్టడీలో మరణించారు. “భారతదేశంలో పోలీసు క్రూరత్వం” కోసం గూగుల్లో ఒక సాధారణ శోధన చేస్తే సమస్య యొక్క పరిధిని అవగాహన చేసుకోవడానికి తగినన్నని ఆధారాలను అందిస్తుంది. దాదాపుగా, కనీసం కొన్ని వేల కేసులైనా నివేదించబడలేదని మనం భావించవలసి ఉంటుంది. ఎట్టకేలకు ఒంటెల వెన్ను విరిచి, USలో పోలీసు సంస్కరణల కోసం పెద్దఎత్తున నిరసనలకు దారితీసినది ఒక మరణం, కానీ భారతదేశంలో కస్టడీ మరణాలు మరియు ఎన్కౌంటర్ హత్యలు రెండూ సర్వసాధారణం.
సంస్థాగత సమస్య:
1857 తిరుగుబాటు తరువాత, బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం యొక్క కార్యనిర్వాహక మరియు రాజకీయ ప్రయోజనాలను పరిరక్షణ కల్పించే విధంగా ఆనాటి పాలకులు పోలీసు చట్టం, 1861ని అమలులోకి తెచ్చారు. అసలు పోలీసు యంత్రాంగం ఎలాంటి అసమ్మతిని అణిచివేసేందుకు రూపొందించబడింది. బహుశా చాలా మందికి ఈ విషయం పట్ల అవగహన ఉండకపోవచ్చు, స్వతంత్ర భారత ప్రభుత్వం పోలీసు చట్టం మరియు ఇతర అనుబంధ చట్టపరమైన సాధనాలను ఉపయోగించి పౌరుల అసమ్మతి హక్కుకు వ్యతిరేకంగా విరోధి వైఖరిని అవలంబించడం పోలీసుల యొక్క విధిగా కొనసాగించబడుతూ వస్తుంది.
స్వాతంత్రం వచ్చినప్పటి నుండి, ఏ కేంద్ర లేదా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం పోలీసు సంస్కరణలపై నిజాయితీగా దృఢమైన వైఖరిని తీసుకోలేదు లేదా భారతదేశం యొక్క ప్రజాస్వామ్యవాద గుర్తింపుకు అనుగుణంగా లేని వలసవాద చట్టాలను భర్తీ చేయడానికి ప్రయత్నించలేదు. కొన్ని రాష్ట్రాలు తమ స్వంత చట్టాలను రూపొందించుకున్నప్పటికీ, అవి వలసవాద మౌలిక స్వరూపాన్ని పోలి ఉంటాయి మరియు అందువల్ల ఆ చట్టాలు అసమ్మతిని అణిచివేసేందుకు పోలీసులకు సహకరిస్తాయి. భారతదేశంలో, రాష్ట్రాలకు పోలీసులపై పర్యవేక్షణ మరియు నియంత్రణ అధికారం ఉంది. అయితే చాలా తరచుగా, రాష్ట్ర రాజకీయ కార్యవర్గం పారదర్శకత మరియు జవాబుదారీతనానికి బదులుగా రాజకీయ లేదా వ్యక్తిగత కారణాల కోసం ఈ అధికారాన్ని ఉపయోగిస్తుంది. ఎన్నికైన రాజకీయ నాయకులు మరియు పోలీసు అధికారుల మధ్య ప్రస్తుత పరస్పర ఆధారపడటం అనే ధోరణి ఉంది, ఇది ఇద్దరి మధ్య ఇచ్చిపుచ్చుకునే ధోరణి ఏర్పాటును సృష్టిస్తుంది. అటువంటి సంబంధం పోలీసులను కేవలం ఎన్నికైన ప్రభుత్వ ఏజెంట్గా భావించే అవకాశాలు మెండుగా ఉన్నాయి.
ప్రోత్సాహక సమస్య:
“క్వాలిఫైడ్ ఇమ్యూనిటీ” అనే భావన వలె కాకుండా, భారతదేశంలో ప్రభుత్వ అధికారులందరికీ “సార్వభౌమ నిరోధక శక్తి” ఉంది. క్రిమినల్ ప్రొసీజర్ కోడ్ 1973లోని సెక్షన్ 132 మరియు 197 రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ముందస్తు అనుమతి లేకుండా పోలీసు అధికారితో సహా కొన్ని వర్గాల ప్రభుత్వ అధికారులపై విచారణను నిషేధించాయి. సరళంగా చెప్పాలంటే, ఒక రాష్ట్ర ప్రభుత్వం పోలీసులను లాఠీఛార్జ్ చేసి చెదరగొట్టమని ఆదేశిస్తే మరియు పోలీసులు లాఠీ ఛార్జి చేస్తున్నప్పుడు, ఒక ప్రేక్షకుడిని / నిరసనకారుడిని చంపినట్లయితే, అదే ప్రభుత్వం లాఠీ ఛార్జ్ చేయమని ఆదేశించకపోతే పోలీసు అధికారి బాధ్యత వహించలేరు. గుంపు అతన్ని శిక్షించటానికి అనుమతించాలని నిర్ణయించుకుంటుంది.
పోలీసుల విషయానికొస్తే, క్రిమినల్ కోర్టులలో వారిపై దాఖలైన బాధాకరమైన మరియు పనికిమాలిన దావాల నుండి అధికారులను రక్షించడానికి ఇటువంటి రక్షణ రూపొందించబడింది. 1981 లో తన 8వ నివేదికలో, జాతీయ పోలీసు కమిషన్ పోలీసు అధికారులకు ఈ రక్షణ యొక్క అసమర్థతను గుర్తించి, దానిని రద్దు చేయాలని సిఫార్సు చేసింది. హ్యూమన్ రైట్స్ వాచ్ నుండి వెలువడిన 2009 నివేదిక ‘బ్రోకెన్ సిస్టమ్: వీధుల నిర్లక్ష్యం, దుర్వినియోగం మరియు శిక్షార్హత’ అనే శీర్షికతో , భారత పార్లమెంటు సెక్షన్ 197ను రద్దు చేయాలని లేదా ప్రత్యామ్నాయంగా, నిబంధనను అలాగే ఉంచాలని, అయితే ‘అధికారిక విధి’కి సంబంధించిన సరిహద్దులను వివరించాలని కూడా సిఫార్సు చేసింది.
జాతీయ పోలీసు కమిషన్ (1981) కాకుండా , రిబీరో కమిటీ (1998), పద్మనాభయ్య కమిటీ (2000), మరియు మలిమత్ కమిటీ (2002-03) పోలీసు సంస్కరణలపై మరిన్ని నివేదికలు మరియు సిఫార్సులు చేశాయి, ఇవి చాలా సంవత్సరాలుగా విస్మరించబడ్డాయి. సెప్టెంబరు 2005లో కొత్త మోడల్ పోలీసు చట్టాన్ని రూపొందించడానికి హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ ఒక నిపుణుల కమిటీని ఏర్పాటు చేసింది. కమిటీ 30 అక్టోబర్ 2006న ఒక మోడల్ పోలీసు చట్టాన్ని సమర్పించింది.
2006లో, ప్రకాష్ సింగ్ అండ్ అదర్స్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (రిట్ పిటిషన్ (సివిల్) నం.310 ఆఫ్ 1996) కేసులో భారత సుప్రీంకోర్టు పోలీసు సంస్కరణలపై ఆదేశాలను ఆదేశించింది, అయితే సుప్రీం తీర్పును కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు ఏనాడూ పాటించలేదు లేదా పాక్షికంగా మాత్రమే ఆ దిశగా ప్రయత్నాలు చేసింది.
అర్థం చేసుకోవలసిన మరో ముఖ్యమైన అంశం ఏమిటంటే , పోలీసు బలగాలలో అధిక సంఖ్యలో “కానిస్టేబుళ్లు” ఉంటారు. చాలా రాష్ట్రాల్లో ఈ ఉద్యోగాల కోసం ప్రవేశ అర్హతలు గ్రాడ్యుయేషన్ నుండి 12 వ తరగతి ఉత్తీర్ణత మధ్య ఉంటాయి. ఈ కానిస్టేబుళ్లు పోలీసులకు ప్రాథమిక విచారణ మరియు ఔట్రీచ్. వారి పనితీరుతో సంబంధం లేకుండా, వారికి అందుబాటులో ఉన్న ఏకైక ప్రమోషన్ “హెడ్ కానిస్టేబుల్”. వారు సన్నద్ధమయ్యారని (భారతదేశంలోని చాలా పోలీసు బలగాలకు లాఠీ కంటే మెరుగైనది ఏమీ లేదు), తక్కువ సిబ్బంది ( వాస్తవంగా ప్రతి పోలీసు స్టేషన్లో కేసుల బకాయి ఉంది ) మరియు తక్కువ శిక్షణ (సమర్థవంతమైన పోలీసింగ్, సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించడం, మరియు తాజా చట్టాల పరిజ్ఞానం) ప్రస్తుతం ఈ ఏర్పాటు పేలవంగా ఉండటంలో ఆశ్చర్యం లేదు.
భారతదేశంలో, ఏ సమస్యకైనా పరిష్కారం శిక్షణ పొందని వ్యక్తికి లాఠీ ఇవ్వడం. ప్రతి సమస్య ఒకరిని ఓడించడం ద్వారా పరిష్కరించబడేదిగా కనిపిస్తుంది. ఇది ఏ వ్యక్తుల వల్ల కాదు, వ్యవస్థ యొక్క మొత్తం ప్రోత్సాహక నిర్మాణం ఎలా ఏర్పాటు చేయబడిందనే దాని కారణంగా.
అంటే, భారతదేశంలో ప్రస్తుతం ఉన్న పోలీసు యంత్రాంగం పౌరులను నియంత్రించడానికి రూపొందించబడిందే తప్ప, వారిని రక్షించడానికి కాదు. ఇది చట్టబద్ధమైన పాలనకు విఘాతం కలిగించింది మరియు సేవా ఆధారిత పోలీసింగ్ వృద్ధికి ఆటంకం కలిగించింది. సమర్థవంతమైన పోలీసు వ్యవస్థ లేకపోవడం యొక్క పరిణామాలు విస్తృతంగా ఉన్నాయి. ఇది మైనారిటీల పై తప్పుడు నేరారోపణల నుండి పేద విక్రేతల నుండి లంచం డిమాండ్ల వరకు, తక్కువ ప్రాసిక్యూషన్ మరియు నేరారోపణ రేటుకు దారితీసే భయంకరమైన లా అండ్ ఆర్డర్ వరకు ఉంటుంది, ఇది అసురక్షిత సామాజిక వాతావరణానికి దారి తీస్తుంది, ఇది వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ మరియు ఆర్థిక పరిస్థితుల అనుగుణంగా నేరాల ఎంపికలను ప్రభావితం చేస్తుంది.
ఈ సమస్య, దురదృష్టవశాత్తూ, ఒక్కరోజులోనే పరిష్కరించబడదు. దీని పై రాష్ట్ర మరియు కేంద్ర స్థాయిలలో విస్తృతమైన విధానపరమైన జోక్యం అవసరం. ప్రతి పౌరుడి జీవితం, స్వేచ్ఛ మరియు ఆస్తిని రక్షించే ఏజెన్సీగా పని చేసే పోలీసు బలగాన్ని కలిగి ఉండాలనుకుంటే, భిన్నాభిప్రాయాలను వ్యక్తం చేసినప్పటికీ, ఇది రాజకీయ ప్రభావం లేని స్వతంత్ర సంస్థను కలిగి ఉంటుంది.
